नागपूरच्या भूमिपुत्राकडे देशाच्या भूवैज्ञानिक सर्वेक्षणाची सर्वोच्च धुरा! दिनेश व्ही. गणवीर भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण संस्थेचे ५५वे महासंचालक

– नागपूर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी आता राष्ट्रीय स्तरावर करणार नेतृत्व

The Exposer
नागपूर : नागपूरच्या शैक्षणिक क्षेत्रासाठी अभिमानास्पद ठरणारी कामगिरी वरिष्ठ भूवैज्ञानिक अधिकारी दिनेश विठ्ठलराव गणवीर यांनी केली आहे. भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण संस्था (Geological Survey of India – GSI) यांच्या ५५व्या महासंचालकपदाची सूत्रे त्यांनी स्वीकारली आहेत. नागपूरच्या राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठातून भूविज्ञान विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेतलेल्या गणवीर यांची ही नियुक्ती शहरासाठी विशेष महत्त्वाची मानली जात आहे.

केंद्रीय खाण मंत्रालयांतर्गत कार्यरत असलेल्या GSI या महत्त्वपूर्ण संस्थेत गणवीर यांना ३२ वर्षांहून अधिक काळ काम करण्याचा अनुभव आहे. त्यांनी १ जुलै १९९४ रोजी संस्थेत सेवेला सुरुवात केली. या काळात मध्यवर्ती, ईशान्य आणि उत्तर विभागांत विविध वैज्ञानिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय पदांवर त्यांनी जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. महासंचालकपद स्वीकारण्यापूर्वी ते अतिरिक्त महासंचालक आणि नागपूर येथील मध्यवर्ती विभागाचे विभागप्रमुख म्हणून कार्यरत होते. तसेच त्यांच्याकडे राष्ट्रीय मिशन हेड-II ही अतिरिक्त जबाबदारी होती.

खनिज संशोधनात उल्लेखनीय कामगिरी

गणवीर यांच्या कारकिर्दीत देशातील महत्त्वपूर्ण आणि धोरणात्मक खनिजांच्या शोधकार्यात विशेष योगदान देण्यात आले. त्यांच्या नेतृत्वाखालील कार्यकाळात अशा खनिजांच्या शोधमोहिमांमध्ये पाचपट वाढ झाल्याचे PIB च्या प्रसिद्धिपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.

या कामाचा भाग म्हणून ३५९ भूवैज्ञानिक अहवाल आणि ३७७ भूवैज्ञानिक स्मरणपत्रे सादर करण्यात आली. यापैकी २०२ क्षेत्रे महत्त्वपूर्ण खनिजांशी संबंधित होती. त्यांतील ४० क्षेत्रांचा यशस्वी लिलाव झाला, तर एक्सप्लोरेशन लायसन्स (EL) व्यवस्थेंतर्गत ५६ क्षेत्रांचा लिलाव करण्यात आला.

महाराष्ट्रातील साकोली फोल्ड बेल्टमध्ये सोने आणि हिऱ्यांच्या शोधकार्याबरोबरच पश्चिम बस्तर क्रॅटनमधील भूवैज्ञानिक नकाशांकनातही त्यांचा सहभाग राहिला आहे. भिमबेटका शैलाश्रय आणि वेरूळ लेण्यांच्या संवर्धनाशी संबंधित भूवैज्ञानिक अभ्यासातही त्यांनी योगदान दिले आहे. भारत-रशिया आणि भारत-पेरू संयुक्त कार्यगटांसह विविध आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर त्यांनी GSI चे प्रतिनिधित्व केले आहे.

खनिज सुरक्षा आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावर भर

महासंचालकपदाची सूत्रे स्वीकारल्यानंतर देशाची खनिज सुरक्षा मजबूत करणे, आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि आत्मनिर्भर भारताच्या उद्दिष्टांना चालना देणे यांना प्राधान्य देणार असल्याचे गणवीर यांनी स्पष्ट केले.

महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या शोधासाठी आधुनिक भूवैज्ञानिक साधने, प्रगत डेटा विश्लेषण आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रीय संशोधन यांचा समन्वय साधण्यावर भर राहणार आहे. प्रयोगशाळांचे आधुनिकीकरण, विश्लेषण क्षमता वाढविणे आणि समुद्रातील खनिज संशोधनालाही प्राधान्य दिले जाणार आहे.

याशिवाय भूस्खलनाची पूर्वसूचना, हिमनद्या व हिमप्रदेशांचा अभ्यास, मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांचे भूवैज्ञानिक मूल्यांकन आणि नैसर्गिक आपत्तींचे पूर्वानुमान या क्षेत्रांतही GSI चे योगदान अधिक प्रभावी करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

नागपूरच्या शैक्षणिक गुणवत्तेचा राष्ट्रीय स्तरावर ठसा

नागपूर विद्यापीठातून शिक्षण घेतलेल्या गणवीर यांनी तीन दशकांहून अधिक काळ वैज्ञानिक संशोधन आणि प्रशासकीय क्षेत्रात योगदान देत देशातील महत्त्वपूर्ण संस्थेच्या सर्वोच्च पदापर्यंत मजल मारली आहे. त्यांच्या नियुक्तीमुळे नागपूरच्या शैक्षणिक आणि वैज्ञानिक क्षेत्राचा राष्ट्रीय स्तरावर गौरव झाला असून, त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण संस्थेच्या कार्याला नवी दिशा मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

संतोष तायडे
Author: संतोष तायडे

संपादक

Leave a Comment

Read More