– माथेरानपासून चांदूर रेल्वेपर्यंत ‘टांगा संस्कृती’ आजही जिवंत
The Exposer
नागपूर : देशभरात वाहतुकीची साधने आधुनिक होत असताना आणि ऑटो-रिक्षा, ई-रिक्षा तसेच ऍप आधारित टॅक्सींचे जाळे विस्तारत असताना महाराष्ट्रातील दोन शहरांनी मात्र आजही घोडागाडी अर्थात ‘टांगा’ची परंपरा जपली आहे. एकीकडे पर्यावरणपूरक पर्यटनस्थळ म्हणून ओळखले जाणारे माथेरान, तर दुसरीकडे विदर्भातील चांदूर रेल्वे येथे आजही घोडागाड्यांचा वापर प्रवासी वाहतुकीसाठी होताना दिसतो.
माथेरान हे आशियातील एकमेव वाहनमुक्त पर्यटनस्थळ मानले जाते. येथे मोटार वाहनांना प्रवेश नसल्याने पर्यटक रेल्वे स्थानक, बाजारपेठ, हॉटेल आणि विविध पर्यटनस्थळांपर्यंत पोहोचण्यासाठी घोडे आणि टांग्यांचा वापर करतात. त्यामुळे येथील घोडागाडी व्यवसाय हा स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. तर विदर्भातील चांदूर रेल्वे शहरात आजही अनेक नागरिक दैनंदिन प्रवासासाठी घोडागाडीचा वापर करताना दिसतात.
आधुनिक वाहनांची उपलब्धता असूनही काही भागांत टांगा हे स्वस्त, सोयीचे आणि पारंपरिक वाहतुकीचे साधन म्हणून टिकून आहे. त्यामुळे चांदूर रेल्वेनेही आपली जुनी ओळख कायम ठेवली आहे. विशेष म्हणजे, एका बाजूला पर्यावरण संवर्धनासाठी आणि दुसऱ्या बाजूला परंपरा व लोकजीवनाचा भाग म्हणून घोडागाडी संस्कृती जिवंत असल्याचे या दोन्ही शहरांचे उदाहरण दाखवून देते.
आधुनिकतेच्या वेगवान प्रवाहात अनेक पारंपरिक व्यवसाय लोप पावत असताना टांगा चालक आणि घोडेमालक आजही आपला वारसा जपत आहेत. स्थानिकांच्या मते, घोडागाडी ही केवळ वाहतुकीचे साधन नसून सांस्कृतिक ओळख, रोजगार आणि स्थानिक इतिहासाचा अविभाज्य भाग आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील माथेरान आणि चांदूर रेल्वे ही दोन शहरे आजही घोडागाडीच्या परंपरेची साक्ष देत आहेत.
Author: संतोष तायडे
संपादक
