उद्यान नव्हे… हा आहे नागपूरचा ‘स्मार्ट’ दहन घाट!

– बेसातील सीताबाई दहन घाटाचा भव्य कायापालट; लाकूड-गट्टू मोफत
– गॅसदाहिनी अन् धूर अरेस्टरची सुविधा, १ एकर जागेत अत्याधुनिक अंत्यसंस्कार केंद्र सज्ज

The Exposer
नागपूर : विद्युत दिव्यांनी उजळलेले भव्य प्रवेशद्वार, आकर्षक प्रकाशयोजना, स्वच्छ आणि प्रशस्त परिसर अन् आधुनिक सुविधांची रेलचेल पाहून हा एखादा सुंदर उद्यानाचा परिसर वाटावा; मात्र हा उद्यान नसून बेसा-पिपला नगरपंचायत हद्दीतील अत्याधुनिक सीताबाई दहन घाट आहे!

गेल्या अनेक वर्षांपासून बंद आणि दुर्लक्षित अवस्थेत असलेल्या या दहन घाटाचा अखेर कायापालट झाला आहे. सुमारे एक एकर जागेत अत्याधुनिक सुविधांनी सज्ज करण्यात आलेला सीताबाई दहन घाट पुढील आठवड्यात नागरिकांच्या सेवेत दाखल होणार आहे. विशेष म्हणजे, नगरपंचायतीच्या विद्यमान अध्यक्षा कीर्ती धनराज बडोले आणि उपाध्यक्ष नरेश रामभाऊ भोयर यांच्या कार्यकाळात या अत्याधुनिक दहन घाटाचे लोकार्पण होणार आहे.

लाकूड-गट्टू मोफत; सकाळी ७ ते रात्री १० पर्यंत सेवा

नव्याने विकसित करण्यात आलेल्या सीताबाई दहन घाटात अंत्यसंस्कारासाठी लागणारे लाकूड आणि गट्टू (पॅलेट्स) नागरिकांना मोफत उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. घाटाची सेवा सकाळी ७ वाजता सुरू होऊन रात्री १० वाजेपर्यंत उपलब्ध राहणार आहे. पारंपरिक पद्धतीने अंत्यसंस्काराची सुविधा कायम ठेवतानाच येथे आधुनिक गॅसदाहिनीची व्यवस्थाही करण्यात आली आहे. त्यामुळे नागरिकांना परिस्थितीनुसार अंत्यसंस्काराची पद्धत निवडण्याचा पर्याय उपलब्ध होणार आहे.

धुराला लगाम; ‘स्मोक अरेस्टर’ ठरणार मोठे वैशिष्ट्य

सीताबाई दहन घाटाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे धूर अरेस्टर प्रणाली. शवदहनाच्या वेळी निर्माण होणारा धूर नियंत्रित करून तो कमी करण्याच्या उद्देशाने ही यंत्रणा बसविण्यात आली आहे. त्यामुळे परिसरातील धुराचा त्रास कमी करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

एक एकर जागेत अंत्यविधीसाठी आवश्यक सर्व सुविधा

सुमारे एक एकर परिसरात या दहन घाटाचा विकास करण्यात आला आहे. अंत्यसंस्कारासाठी स्वतंत्र ओटे, शोकाकुल कुटुंबीय आणि नातेवाईकांसाठी शोकसभा सभागृह, स्वच्छतागृहे, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था तसेच आकर्षक प्रकाशयोजना करण्यात आली आहे. घाट सुरू झाल्यानंतर वॉटर कूलर बसविण्याचीही व्यवस्था करण्यात येणार आहे. त्यामुळे अंत्यविधीसाठी येणाऱ्या नागरिकांना आवश्यक मूलभूत सुविधांसाठी बाहेर जाण्याची गरज भासणार नाही.

३५०० ते ४००० टन कचऱ्याचा डोंगर हटविला!

सीताबाई दहन घाटाची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे गेल्या अनेक वर्षांपासून बंद पडलेल्या या जागेवर जमा झालेला प्रचंड कचरा. ग्रामपंचायत काळापासून येथे तब्बल ३५०० ते ४००० टन कचरा जमा झाल्याचे सांगण्यात येते. या कचऱ्याचा डोंगर हटवून संपूर्ण जागेची साफसफाई करण्यात आली. त्यानंतर या परिसराचे नियोजनबद्ध पद्धतीने रूपांतर करून अत्याधुनिक दहन घाट उभारण्यात आला.

दोन कोटींचा निधी; ना. चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या संकल्पनेतून विकास

सीताबाई दहन घाटाच्या विकासासाठी डीपीडीसी आणि नगरपंचायत निधीतून सुमारे २ कोटी रुपयांचा निधी उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. राज्याचे महसूल मंत्री तथा नागपूर जिल्ह्याचे पालकमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या संकल्पनेतून आणि मार्गदर्शनाखाली या प्रकल्पाला चालना मिळाली. डीपीडीसीमधून निधी उपलब्ध करून देण्यातही त्यांची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

भारत नंदनवार यांच्या प्रयत्नांतून ‘बंद घाटा’चे स्मार्ट घाटात रूपांतर

बेसा-पिपला नगरपंचायतीचे तत्कालीन प्रशासक तथा मुख्याधिकारी भारत नंदनवार यांच्या प्रयत्नांतून सीताबाई दहन घाटाच्या विकासाला गती मिळाली. वर्षानुवर्षे बंद असलेला आणि कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यात अडकलेला परिसर आज स्वच्छ, प्रकाशमय आणि आधुनिक सुविधांनी सज्ज झाला आहे. त्यामुळे नागपूर शहर आणि जिल्ह्यातील आधुनिक सुविधांनी सुसज्ज दहन घाटांमध्ये सीताबाई दहन घाटाची स्वतंत्र ओळख निर्माण होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

अध्यक्षा कीर्ती बडोले, उपाध्यक्ष नरेश भोयर यांच्या कार्यकाळात लोकार्पण

सीताबाई दहन घाटाचा कायापालट पूर्णत्वास आला असून, बेसा-पिपला नगरपंचायतीच्या अध्यक्षा कीर्ती धनराज बडोले आणि उपाध्यक्ष नरेश रामभाऊ भोयर यांच्या कार्यकाळात या अत्याधुनिक दहन घाटाचे लोकार्पण होणार आहे. नागरिकांसाठी आवश्यक सुविधा निर्माण करण्याबरोबरच पर्यावरणपूरक आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचा प्रयत्न या प्रकल्पातून करण्यात आला आहे.

‘बंद घाटा’पासून आधुनिक दहन केंद्रापर्यंतचा प्रवास!

वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित राहिलेल्या जागेवर साचलेला हजारो टन कचरा हटवून त्याच ठिकाणी उभारलेले हे आधुनिक केंद्र म्हणजे बेसा-पिपला परिसरातील मोठ्या बदलाचे उदाहरण ठरत आहे. गॅसदाहिनी, धूर अरेस्टर, मोफत लाकूड-गट्टू, दहन ओटे, शोकसभा सभागृह, स्वच्छतागृह, पिण्याचे पाणी, वॉटर कूलर आणि आकर्षक प्रकाशयोजना अशा सुविधांमुळे अंत्यविधीच्या दुःखद प्रसंगी नागरिकांना आवश्यक सोयी एकाच ठिकाणी उपलब्ध होणार आहेत. उद्यानासारखा दिसणारा हा परिसर प्रत्यक्षात अत्याधुनिक दहन घाट आहे—वर्षानुवर्षे बंद पडलेल्या सीताबाई दहन घाटाचा हा ‘स्मार्ट’ कायापालट आता नागरिकांच्या सेवेत दाखल होण्यास सज्ज झाला आहे.

Author: संतोष तायडे

संपादक