– बोअरवेलमधून पाणी उपसा, बाटल्या आणि कॅनमधून विक्री; वाहनांच्या ताफ्यातून घरपोच पुरवठा! विक्रेत्यांच्या परवानग्यांची तपासणी कधी?
– पाण्यासाठी नागरिकांना काटकसरीचे धडे, मग व्यावसायिक भूजल उपशावर प्रशासनाची नजर आहे का? सर्वेक्षण करून कारवाई करण्याची मागणी
The Exposer
नागपूर : शहरात पाणीटंचाईचे सावट असताना नागरिकांना पिण्याचे पाणी जपून वापरण्याचे आवाहन केले जात आहे. नळाद्वारे होणारा पाणीपुरवठा कमी असल्याच्या तक्रारी काही भागांतून पुढे येत असताना दुसरीकडे बोअरवेलमधून पाणी उपसून प्लास्टिकच्या बाटल्या आणि मोठ्या कॅनमध्ये भरून त्याची सर्रास विक्री केली जात असल्याचा मुद्दा चर्चेत आला आहे. एवढेच नव्हे, तर या पाण्याच्या वितरणासाठी वाहनेही वापरली जात आहेत. मग या संपूर्ण व्यवसायाला आवश्यक परवानग्या कोणी दिल्या? पाणी विक्रीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या यंत्रणेची तपासणी कोण करणार? आणि नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास कारवाई कधी होणार? असे सवाल नागरिकांकडून उपस्थित केले जात आहेत.
पाण्याचा व्यवसाय फोफावतोय, प्रशासन नेमके करतेय काय?
शहरातील विविध भागांत कॅनद्वारे पाणी विक्री केली जाते. काही विक्रेते वाहनांच्या माध्यमातून घरोघरी आणि व्यावसायिक आस्थापनांपर्यंत पाणी पोहोचवतात. या व्यवसायासाठी पाणी नेमके कुठून आणले जाते, ते भूजलातून उपसले जाते की अन्य अधिकृत स्रोतांमधून घेतले जाते, याची माहिती सार्वजनिक आहे का? संबंधित विक्रेत्यांकडे आवश्यक परवाने आहेत का? पाण्याची गुणवत्ता नियमित तपासली जाते का? या प्रश्नांची उत्तरे मिळणे गरजेचे आहे.
कॅन विक्रेत्यांना परवानगी कुणाची?
पाण्याचे कॅन भरून त्यांची विक्री करणारे व्यावसायिक, पाणी भरण्याचे प्रकल्प आणि वितरणासाठी वापरली जाणारी वाहने यांची संबंधित विभागांनी संयुक्त तपासणी करावी, अशी मागणी होत आहे. पाणी विक्रीचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी लागू असलेल्या नियमांचे पालन झाले आहे का, याची खातरजमा करणे आवश्यक आहे.
विशेषतः पाणी भरण्याच्या ठिकाणी स्वच्छतेची स्थिती काय आहे, पाण्याची प्रयोगशाळेत तपासणी केली जाते का, आवश्यक अन्नसुरक्षा परवाने आहेत का आणि भूजलाचा व्यावसायिक उपसा करण्यासाठी आवश्यक परवानगी घेतली आहे का, हे तपासले पाहिजे.
वाहनांमधून घरपोच पाणी; हिशेब कोण घेणार?
पाणी विक्रीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वाहनांची संख्या, त्यांच्यामार्फत होणारा पुरवठा, पाण्याचा स्रोत आणि संबंधित व्यवसायांची नोंद यांचे सर्वेक्षण करण्याची गरज व्यक्त होत आहे. अधिकृत परवानग्या नसताना व्यवसाय सुरू असल्याचे किंवा लागू नियमांचे उल्लंघन होत असल्याचे आढळल्यास संबंधितांवर नियमानुसार कारवाई करावी, अशी मागणी नागरिकांकडून होत आहे.
नागरिकांना निर्बंध, व्यावसायिकांना मोकळीक?
पाणीटंचाईच्या काळात सामान्य नागरिकांना पाण्याचा अपव्यय टाळण्याचे आवाहन केले जाते. मात्र, व्यावसायिक पाणी उपशाचे प्रमाण किती आहे आणि त्याचा भूजलसाठ्यावर काय परिणाम होतो, याची माहिती नागरिकांना मिळाली पाहिजे. पाणी बचतीचे नियम सर्वांसाठी समान असावेत, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
बाटलीबंद पाणी किंवा कॅनमधून पाणी विकणे हे स्वतःहून बेकायदेशीर ठरत नाही. मात्र, संबंधित व्यवसायाने आवश्यक परवानग्या, पाणी गुणवत्ता आणि भूजल उपशासंबंधी लागू नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
प्रशासन सर्वेक्षण करणार की केवळ आवाहनांवरच भागवणार?
नागपूर महानगरपालिका, भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा, अन्न व औषध प्रशासन आणि इतर संबंधित विभागांनी समन्वयाने शहरातील पाणी विक्री प्रकल्पांचे सर्वेक्षण करावे, अशी मागणी पुढे येत आहे. सर्वेक्षणातून पाण्याचा स्रोत, परवानग्या, गुणवत्ता तपासणी, वितरण व्यवस्था आणि नियमपालनाची वस्तुस्थिती स्पष्ट करावी.
शहरात पाणीटंचाई असताना व्यावसायिक पाणी उपशावर नियंत्रण कोणाचे? कॅनद्वारे पाणी विकणाऱ्यांची नोंद प्रशासनाकडे आहे का? परवानग्यांशिवाय व्यवसाय करणाऱ्यांवर कारवाई होणार का? आणि सर्व प्रकल्पांचे सर्वेक्षण करण्याचे आदेश शासन कधी देणार?
या प्रश्नांवर संबंधित प्रशासनाने स्पष्ट भूमिका जाहीर करावी. कारण पाणी हा केवळ विक्रीचा विषय नसून नागरिकांच्या आरोग्याशी, भूजलसाठ्याच्या संरक्षणाशी आणि सार्वजनिक हिताशी निगडित महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
Author: संतोष तायडे
संपादक
