गरबा कोणाचा? सण सर्वांचा!

– अमृता फडणवीसांचा समतेचा सूर; धार्मिक तेढीच्या राजकारणाला चपराक, द्वेषाऐवजी बंधुभावाची हाक

The Exposer
नागपूर : नवरात्रोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर गरबा आणि डांडिया कार्यक्रमांमध्ये मुस्लिमांच्या सहभागावरून महाराष्ट्रात राजकीय आणि सामाजिक वाद रंगला असतानाच, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पत्नी अमृता फडणवीस यांनी मांडलेली भूमिका चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. ‘सण सर्वांचे आहेत’ या भूमिकेतून त्यांनी धर्माच्या चौकटीपलीकडे जाऊन माणुसकी, समानता आणि बंधुभावाचा संदेश दिल्याचे चित्र आहे. त्यामुळे गरबा प्रवेशाच्या वादाला आता केवळ धार्मिक नव्हे, तर सामाजिक ऐक्याच्या दृष्टिकोनाचीही किनार मिळाली आहे.

विश्व हिंदू परिषदेकडून राज्यातील गरबा आणि डांडिया कार्यक्रमांमध्ये मुस्लिमांना सहभागी करून घेऊ नये, अशी भूमिका मांडण्यात आली आहे. मंत्री तथा भाजप नेते नितेश राणे यांनीही या भूमिकेला समर्थन देत गरबा आयोजकांनी सहभागींची ओळख तपासावी, अशी मागणी केली आहे. गरबा प्रवेशापूर्वी हनुमान चालीसा पठण करण्याची मागणीही त्यांनी केली. त्यामुळे नवरात्रोत्सवातील सांस्कृतिक कार्यक्रमाभोवती राजकीय आणि सामाजिक वाद अधिक तीव्र झाला आहे.

या पार्श्वभूमीवर अमृता फडणवीस यांनी मांडलेली भूमिका वेगळी ठरते. एखादी मुस्लिम व्यक्ती योग्य पद्धतीने गरब्यात सहभागी होत असेल आणि सणाचा आनंद घेत असेल, तर त्यात गैर काय, असा त्यांचा सवाल आहे. सण हे माणसांना जोडण्यासाठी असतात, त्यांच्यात भेद निर्माण करण्यासाठी नव्हे, हा व्यापक संदेश त्यांच्या भूमिकेतून पुढे येतो. त्यामुळे धार्मिक ध्रुवीकरणाच्या वातावरणात संवाद, समता आणि सहअस्तित्वाची भाषा म्हणून त्यांच्या वक्तव्याकडे पाहिले जात आहे.

महिलांच्या समानतेपासून सामाजिक समतेपर्यंत

अमृता फडणवीस यांच्या सार्वजनिक भूमिकांमध्ये महिला-पुरुष समानतेचा मुद्दाही सातत्याने अधोरेखित होताना दिसतो. महिलांनी पारंपरिक चौकटींना प्रश्न विचारावेत, स्वतःची ओळख निर्माण करावी आणि निर्णयक्षमतेने समाजासमोर उभे राहावे, हा संदेश त्यांच्या सार्वजनिक व्यक्तिमत्त्वातून पुढे येतो.

आजची महिला घर, कुटुंब, शिक्षण, रोजगार, व्यवसाय आणि सामाजिक क्षेत्र अशा विविध आघाड्यांवर आपले स्थान निर्माण करीत आहे. तिच्यासाठी समानता म्हणजे केवळ आर्थिक स्वावलंबन नव्हे; तर समान सन्मान, समान संधी, स्वतःचे मत मांडण्याचे स्वातंत्र्य आणि भीतीविना जगण्याचा अधिकार यांचाही त्यात समावेश होतो.

याच धाग्याला सामाजिक पातळीवर जोडले, तर धर्म, जात किंवा लिंगाच्या आधारावर भिंती उभ्या करण्याऐवजी प्रत्येक व्यक्तीच्या अस्तित्वाचा आदर करणारी मानसिकता निर्माण होणे हीच काळाची गरज आहे.

‘इथे भाऊ, तिथे दुश्मन’ कसे चालणार?

गरबा प्रवेशाच्या वादावर शिवसेना उद्धव ठाकरे गटाचे खासदार संजय राऊत यांनीही प्रतिक्रिया व्यक्त करत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या परदेशातील विविध धार्मिक स्थळांच्या भेटींचा संदर्भ दिला. परदेशात मुस्लिम नेत्यांशी बंधुभावाने संवाद साधायचा आणि देशात धार्मिक आधारावर भेदभावाच्या चर्चा करायच्या, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.

दुसरीकडे, नितेश राणे यांनी ‘लव्ह जिहाद’चा आरोप करत धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होणाऱ्यांची ओळख तपासण्याची मागणी केली आहे. गणेशोत्सवातील डीजेवरील नियम ईदच्या मिरवणुकांनाही लागू करावेत, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे. त्यामुळे धार्मिक कार्यक्रम, नियम आणि सामाजिक सहभाग या मुद्द्यांवरून राज्यातील राजकीय वातावरण अधिक तापले आहे.

सण माणसांना जोडण्यासाठी असतात, तोडण्यासाठी नव्हे!

नवरात्रातील गरबा हा आनंद, उत्साह आणि सामूहिक सहभागाचा उत्सव मानला जातो. अशा उत्सवांच्या माध्यमातून समाजातील अंतर कमी होण्याऐवजी संशय, अविश्वास आणि द्वेष वाढत असेल, तर सणाच्या व्यापक सामाजिक भावनेवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण होते.

याच ठिकाणी अमृता फडणवीस यांच्या भूमिकेचे महत्त्व अधोरेखित होते. धर्म वेगळे असू शकतात; पण माणुसकीची भावना समान असते. सणांची नावे वेगळी असू शकतात; मात्र आनंद, आपुलकी आणि उत्सवाची भावना सर्वांची असते. त्यामुळे उत्सवाच्या मैदानातून विभाजनाचा नव्हे, तर संवादाचा संदेश जाणे हीच सामाजिक परिपक्वतेची निशाणी ठरू शकते.

द्वेषाला उत्तर प्रेमाने की राजकारणाने?

राज्यात सध्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक मुद्द्यांभोवती राजकीय ध्रुवीकरणाची चर्चा सुरू आहे. अशा वातावरणात द्वेषाला द्वेषाने उत्तर देण्याऐवजी संवाद, समानता आणि बंधुभावाची भाषा अधिक प्रभावी ठरू शकते. गरब्याच्या मैदानातून कोणाला बाहेर ठेवण्याचा संदेश देण्यापेक्षा माणसांना माणूस म्हणून स्वीकारण्याचा संदेश गेला, तर नवरात्रोत्सवाच्या सामाजिक आशयालाच अधिक बळ मिळेल.

महिलांच्या समानतेचा मुद्दा असो किंवा हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचा प्रश्न—दोन्ही ठिकाणी समानतेची भूमिका समाजाला अधिक व्यापक विचाराकडे घेऊन जाणारी ठरू शकते. त्यामुळे अमृता फडणवीस यांच्या गरबा-संदर्भातील भूमिकेची चर्चा केवळ एका कार्यक्रमापुरती मर्यादित न राहता ‘महिलांना समानता आणि समाजाला समता’ या व्यापक विचाराच्या संदर्भात होत आहे.

दरम्यान, राज्यात सामाजिक सुधारणेसह नागरिकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने डीजेच्या मुद्द्यावर सातत्याने भूमिका मांडणारे विद्यानंद बापट यांची अभ्यासपूर्ण फटकेबाजी आणि गरब्याच्या निमित्ताने अमृता फडणवीस यांनी मांडलेला हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचा संदेश सध्या चर्चेचा विषय ठरत आहे. सणाच्या नावाखाली डीजेच्या आवाजाची, तसेच धर्माच्या द्वेषाची भिंती उभ्या करण्यापेक्षा सणाच्या माध्यमातून माणसे जोडली गेली, तर त्यातूनच ‘सण सर्वांचा’ या संकल्पनेचा खरा अर्थ अधोरेखित होईल.

Author: संतोष तायडे

संपादक